Beginpagina / Home_nl / Actueel / De actualiteit van het auteursrecht / Dossier thuiskopievergoeding

Het vierde hoofdstuk van de Auteurswet van 30 juni 1994 handelt over het kopiëren voor eigen gebruik van geluidswerken en audiovisuele werken: de thuiskopie. De concrete uitwerking hiervan vindt men terug in het K.B. van 28 maart 1996. De wet van 22 mei 2005 heeft deze regeling grondig dooreen geschud. De discussies rond de thuiskopie zijn tijdens de parlementaire besprekingen hoog opgelaaid, vooral naar aanleiding van het al dan niet invoeren van een vergoeding op computers (de zgn. ‘pc-taks’). Meer dan vier jaar later werd het langverwachte Koninklijk Besluit van 17 december 2009 gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 23 december 2009, dat de nieuwe regeling in werking zal doen treden. Op 1 februari 2010 worden de nieuwe bepalingen en tarieven van kracht. Hierna volgt een schets van de recentste ontwikkelingen rond de thuiskopieregeling.

Vergoedingsrecht in plaats van verbodsrecht

Het principe van het auteursrecht is dat er een verbodsrecht geldt voor het reproduceren van auteurswerken. Het reproductierecht is immers het exclusieve recht van de auteur en kan daarom enkel mits toestemming van de auteur of rechthebbende. De Auteurswet van 1994 introduceerde evenwel een dwanglicentie voor de thuiskopie van geluidswerken- en audiovisuele werken. Dit betekent dat de auteur zich niet kan verzetten tegen de reproductie van geluidswerken en audiovisuele werken die in familiekring geschiedt en alleen daarvoor bestemd is. Als tegenprestatie voor deze dwanglicentie (of wettelijke licentie, want het is de wet die de toestemming verleent) heeft de wetgever de thuiskopie verbonden aan een vergoedingsregeling omdat de thuiskopie een inkomstenverlies voor de rechthebbenden tot gevolg heeft. De Belgische wetgever heeft gekozen voor een duaal systeem van heffing op apparaten en blanco dragers die de reproductie mogelijk maken.

Het Grondwettelijk Hof heeft zich in 2008 uitgesproken over het geoorloofd karakter van deze vergoeding, omdat een producent van blanco cd’s en dvd’s deze niet wilde betalen. De producent vond dat het niet eerlijk was dat klanten ook moeten betalen voor schijfjes waar ze eigen werk op bewaren. Het Hof kwam tot de conclusie dat het gelijkheidsbeginsel en het non-discriminatiebeginsel niet geschonden worden en zegt hierover: “De wetgever heeft geoordeeld dat het praktisch onmogelijk was om een systeem in te voeren dat rekening houdt met het werkelijke gebruik en heeft daarom geopteerd voor een forfaitair stelsel dat alle betrokken producten treft, ongeacht het gebruik dat ervan wordt gemaakt (…). Ondanks de algemeenheid van de grondslag van de vergoeding, is de maatregel redelijk verantwoord. De wetgever vermag immers rekening te houden met de moeilijkheden die, zowel op het vlak van de doeltreffendheid als op het vlak van de omvang van de administratieve kosten, zouden voortvloeien uit een vergoedingssysteem dat - zo het al mogelijk zou zijn - gebaseerd zou zijn op het effectieve gebruik dat zou worden gemaakt van de dragers en apparaten voor reproductie en derhalve te opteren voor een forfaitair vergoedingssysteem.” Volgens het Grondwettelijk Hof is de thuiskopievergoeding volledig gerechtvaardigd.

Stelsel van vergoeding tot 1 februari 2010

De Auteurswet bepaalt dat de auteurs samen met de uitvoerende kunstenaars en de producenten van fonogrammen en van audiovisuele werken (elk 1/3) recht hebben op een vergoeding voor de thuiskopie. Zelfs wanneer ze het recht op de vergoeding contractueel hebben overgedragen, behouden ze het recht op een ‘billijke’ vergoeding.

Auvibel is de overkoepelende beheersvennootschap die instaat voor de inning en de verdeling van deze vergoeding. Auvibel verdeelt de geïnde bedragen onder de beheersvennootschappen van auteurs, uitvoerende kunstenaars en producenten op basis van verdeelreglementen. SACD en Scam betalen deze bedragen vervolgens uit via hun barema’s en zo komt het dat u op uw afrekeningen regelmatig een bedrag voor thuiskopie terugvindt.

Zoals hierboven gezegd wordt er een vergoeding geheven op apparaten en dragers: die wordt betaald door de fabrikant, de invoerder of de aankoper van de apparaten en dragers. Zij moeten maandelijks een aangifte van de in België in de handel gebrachte apparaten en dragers aan Auvibel overmaken.

Voor de apparaten (bandopnemers, cassetterecorders, video- en dvd-recorders, …) werd de vergoeding vastgesteld op 3% van de verkoopprijs; deze wordt aangerekend door de fabrikant, de aankoper of de invoerder van de apparaten. Voor geïntegreerde systemen (hifi-keten, tv-video/dvd-combinatie, cd-speler/recorder) werd de vergoeding vastgesteld op 1,5% van de verkoopprijs. Voor dragers golden tot 1 februari 2010 volgende vergoedingen: 0,1 euro/uur voor analoge dragers, 0,23 euro/uur voor digitale geluidsdragers specifiek bestemd voor de reproductie van geluidswerken, 0,12 euro per eenheid op de digitale dragers van het type cd, schrijfbaar of herschrijfbaar en 0.59 euro per eenheid op de digitale dragers van het type DVD, schrijfbaar of herschrijfbaar.

In het K.B van 1996 werd een nultarief vastgesteld voor informatica-apparatuur en geïnformatiseerde dragers. Dit nultarief was gerechtvaardigd omdat het verlies aan inkomsten door dergelijke reproductie nagenoeg onbestaande was, omwille van de lange downloadtijd van beeld en geluid, het (relatieve) kwaliteitsverlies en de grootte van het geheugen dat nodig was om geluiden en beelden op te slaan. Recente ontwikkelingen hebben tot een herziening van dit standpunt geleid, maar de rechthebbenden hebben toch nog tot 2003 moeten wachten alvorens een heffing werd ingevoerd op digitale dragers. Bovendien had de herziening enkel betrekking op de dragers: op informatica-apparatuur (computers of iPods) geldt nog steeds een nultarief, terwijl net op deze toestellen massaal beschermde werken worden gekopieerd.

Bepaalde categorieën kunnen een terugbetaling van de vergoeding vragen. Het gaat om de producenten van geluidswerken en audiovisuele werken, de omroeporganisaties, de officiële instellingen met archiefopdracht t.a.v. geluidsmateriaal en audiovisueel materiaal, de blinden, slechtzienden, doven en slechthorenden en de onderwijsinstellingen die geluidsmateriaal en audiovisueel materiaal gebruiken voor didactische of wetenschappelijke doeleinden. In deze gevallen gaat men ervan uit dat de apparaten en dragers niet aangewend worden voor privégebruik maar voor professioneel gebruik.

In 2002 heeft Auvibel ongeveer vijf miljoen euro geïnd. Dankzij de vergoeding op blanco dvd en cd-rw ging de inning vervolgens in stijgende lijn: acht miljoen euro in 2003 en zestien miljoen euro in 2004. Deze bedragen worden uitgekeerd aan de beheersvennootschappen die deel uitmaken van Auvibel, met afhouding van de werkingskosten van Auvibel. In minder dan tien jaren van activiteit (1995-2004) heeft Auvibel na aftrek van zijn kosten een bedrag van 70,8 miljoen euro geïnd aan thuiskopievergoeding. De werkingskosten voor het beheer door Auvibel evolueerden in die periode van 10 % tot 4 % . In 2007 bedroeg het netto-bedrijfsresultaat van Auvibel 20,1 miljoen euro. In 2008 werd slechts 16,5 miljoen geïnd. Deze terugval is te wijten aan de instorting van de markt van blanco cd’s en dvd’s.

Regeling vanaf 1 februari 2010

Ondanks de bepalingen hierrond in de Auteurswet werd de thuiskopieregeling in dit nieuwe KB nog steeds niet uitgebreid naar alle categorieën van werken, wat betekent dat auteurs van literaire en grafische werken (cfr. e-books, luisterboeken, …) nog steeds geen recht hebben op een vergoeding voor de thuiskopie van hun werken. In de praktijk echter zullen deze auteurs wel in de thuiskopie-inkomsten delen.

Het duaal systeem blijft behouden, ondanks de sterke lobby van de informatica-industrie en de fabrikanten – zij het in een aangepaste vorm. Het Koninklijk Besluit met de nieuwe tarieven is het resultaat van jarenlange onderhandelingen in de adviescommissie waar vertegenwoordigers van de rechthebbenden, van de distributiesector, van de technologische industrie, van de KMO’s, van de consumenten deel van uitmaken. Voor de meerderheid van de nieuwe tarieven, die aangepast zijn aan de technologische evolutie van dragers en apparaten, kon een consensus worden bereikt. Er werd ook een akkoord bereikt over evaluaties en studies die nodig zijn, ondermeer over de evaluatie van de markt, van de categorieën van opslagcapaciteiten en over het statuut van bepaalde apparaten en dragers waarover nog geen consensus bereikt was (de e-reader, de spelconsole met harde schijf, de PDA en draagbare telefoon met MP3- of MP4- functie, de Blu-ray DVD).

De nieuwe tarieven worden bepaald aan de hand van een forfaitair bedrag per eenheid: de percentages gelinkt aan de verkoopprijs van apparaten worden geschrapt. Voor de nieuwe tarieven, zie kader. De uitbreiding naar nieuwe producten heeft voor de traditionele producten (de dvd, de cd, de audiocasette, …) geleid tot een tariefverlaging. Voor computers geldt nog steeds het nultarief!

De terugbetaling van vergoeding waarvoor de vijf opgesomde categorieën gebruikers (zie rechterbalk) in aanmerking kwamen, wordt doorgetrokken naar een zesde categorie, met name de erkende ziekenhuizen, gevangenissen en instellingen voor jeugdzorg.

De bestaande verdeelsleutel tussen de categorieën van rechthebbenden blijft gelden. Voor audiovisuele werken en geluidswerken krijgen de auteurs, uitvoerende kunstenaars en producenten elk 1/3 van de geïnde vergoeding. Voor literaire en fotografische werken wordt de vergoeding in gelijke helften verdeeld tussen auteurs en uitgevers. Voor deze nieuwe categorie van werken zal een verdeelsleutel moeten worden opgesteld. Er zal met andere woorden moeten worden bepaald welk deel van de vergoeding op bijvoorbeeld een blanco cd-rw zal toekomen aan de literaire auteurs, fotografen en auteurs van geluidswerken en audiovisuele werken.

Weerstand

De publicatie van de nieuwe tarieven lokte opnieuw felle reacties uit bij de consument en bij sommige parlementsleden, zoals Jurgen Verstrepen (LDD). Deze maakte – volstrekt onverantwoord –zelf een link naar ‘hoe kan je de taks op harde schijven omzeilen?’. Woorden als ‘auvibel-taks’, preventieve of verkapte boete steken opnieuw de kop op. We mogen hierbij niet vergeten dat de rechthebbenden jarenlang op deze nieuwe tarieven hebben moeten wachten en dat een aangepaste vergoeding ervoor zorgt dat de rechthebbenden vergoed en aangemoedigd worden om creatief verder te werken. Daarnaast geeft dit aan de consumenten een waarborg om voor eigen gebruik te kopiëren binnen een wettelijk kader.

Meer informatie? Ga naar de website van Auvibel

Linken

Downloads